Rodzaje planów filmowych na konkretnych przykładach

W branży filmowej wyróżniamy pojęcie planów filmowych, czyli najprościej mówiąc, tego jak widzimy filmowany w stosunku do otaczającego go tła. Czy obiekt zajmuje główną część kadru, a tło stanowi zaledwie dopełnienie, a może tło dominuje w kadrze, a obiekt główny stanowi niewielką plamkę, która zdaje się w nim gubić? Dzisiaj pokażę ci wszystkie rodzaje planów filmowych, które powinieneś znać, jeśli chcesz zarabiać pieniądze na produkcji video.

Tak naprawdę wszystkie filmy kinowe, seriale na Netflixie czy programy telewizyjne możemy podzielić na poszczególne ujęcia i opisać je za pomocą 9 różnych planów filmowych. Jak więc widzisz, nie jest to nic przerażającego i nawet jeśli jesteś początkującym filmowcem, to bez problemu możesz opanować wiedzę teoretyczną dotyczącą planów filmowych i przekuć ją w praktykę, by tworzyć filmy w oparciu o te same zasady, z których korzystają profesjonalni twórcy.

Przejdźmy więc do konkretów. Przedstawię plany filmowe w kolejności od najszerszego ujęcia do maksymalnego zbliżenia.

Plany dalekie (totalny, ogólny, pełny)

Pierwsza grupa planów filmowych to plany dalekie, na które składają się:

• Plan totalny,
• Plan ogólny,
• Plan pełny.

Plan totalny (ang. Extreme wide shot) to ekstremalnie szerokie ujęcie, pokazujące rozległy krajobraz górski, wioskę nad wielkim jeziorem czy niezmierzoną pustynię. Najczęściej plan totalny stosowany jest na początku filmu, by pokazać scenerię, w której rozgrywać się będzie akcja i jak wygląda otoczenie, w którym umieszczeni zostali bohaterowie. Możemy umieścić w tym planie sylwetki naszych bohaterów, ale nie musimy, ponieważ i tak będą one ledwie widoczne i widz w większości przypadków nie będzie w stanie nawet rozpoznać, kim są postaci widoczne w kadrze. Warto też zastosować taki kadr, gdy chcemy w filmie oddać wrażenia osamotnienia czy zagubienia. Plan totalny sprawdza się także jako zamknięcie filmu, np. poprzez zastosowanie ujęcia, w którym przechodzimy z półzbliżenia głównego bohatera do planu totalnego, aż postać zdaje się wtapiać w krajobraz.

Plan ogólny (ang. Wide shot) to szerokie ujęcie, które pokazuje całą postać wraz z otoczeniem, w którym się znajduje, np. mężczyzna pracujący w biurze, lekarz na Sali operacyjnej czy jeździec na koniu przejeżdżający przez miasteczko.

Plan pełny to plan w którym widzimy całą postać wypełniającą kadr, ale jesteśmy w stanie określić w jakim otoczeniu się znajduje. Jest on rzadko stosowany w filmach, zdecydowanie częściej wykorzystuje się plan ogólny w celu pokazania bohatera wraz z otoczeniem.

Plany średnie (amerykański, średni)

Kolejna grupa to plany średnie, w skład których wchodzą:

• Plan amerykański,
• Plan średni.

Plan amerykański polega na kadrowaniu postaci od wysokości tuż nad kolanami do miejsca nieco ponad głową. Jest odzwierciedleniem tego, jak w rzeczywistości postrzegamy ludzi, gdy z nimi rozmawiamy – dlatego właśnie jest on najczęściej wykorzystywany do pokazania rozmawiających bohaterów.

Plan półpełny (ang. Medium shot) to kadrowanie od talii w górę. Również znajduje zastosowanie przy filmowaniu dialogów, jednak jest to nieco bliższy plan, w którym uwaga widza bardziej skupia się na mimice bohaterów, czyli na emocjach, jakie malują się na ich twarzach podczas rozmowy.

Plany bliskie (półzbliżenie, zbliżenie, detal, makrodetal)

Ostatnia, trzecia grupa to plany bliskie, na które składają się:

• Półzbliżenie,
• Zbliżenie,
• Detal,
• Makrodetal.

Półzbliżenie (ang. Medium close-up), w którym filmujemy postać od klatki piersiowej w górę. Plan ten stosowany by podkreślić emocje na twarzy bohatera. W tym planie tło gra drugorzędną rolę, a cała uwaga widza skupia się na bohaterze.

Zbliżenie (ang. Close-up) buduje napięcie gdy chcemy przedstawić uczucie strachu, wzruszenia czy radości, czyli powinniśmy zdecydować się na ten plan zawsze, gdy zależy nam na pokazaniu, w jakim stanie psychiki znajduje się bohater. Twarz powinna wypełnić cały kadr lub jego większość.

Detal (ang. Extreme close-up) to mocne zbliżenie na oczy, usta, czy niewielki przedmiot, tak by wypełnił cały kadr. Stosujemy je, gdy chcemy skupić uwagę widza na tym konkretnym elemencie, bez umieszczania w kadrze żadnych rozpraszaczy.

Niektórzy dzielą jeszcze detal na tzw. makrodetal, który odnosi się do ujęć makro, których zwykle nie jesteśmy w stanie zaobserwować gołym okiem. Może to być np. ujęcie nagrane z wykorzystaniem mikroskopu pokazujące bakterie.

Skoro wiesz już, jakie wyróżniamy plany filmowe i jak każdy z nich wygląda, zachęcam cię do analizowania planów w filmach i serialach, które oglądasz. To fajne ćwiczenie, dzięki któremu ugruntujesz swoją wiedzę na ten temat.